Mevzuat Takip Sistemi



Memurların Müktesep (Kazanılmış Hak) Aylık Derecelerinin Üç Üstünde ve Üç Altında Bulunan Kadrolara Atanması Esasları
Halil MEMİŞ
Mevzuat Tarihi: 13.07.2009

Memurların Müktesep (Kazanılmış Hak) Aylık Derecelerinin Üç Üstünde ve Üç Altında Bulunan Kadrolara Atanması Esasları

Halil MEMİŞ

 

Genel Olarak

 

Kamu kurum ve kuruluşları; dolayısıyla da belediyeler hizmetlerin daha rasyonel ve verimli bir şekilde, idari işleyişin de daha sağlıklı ve koordineli bir şekilde işlemesini sağlamak amacıyla bazı idari düzenlemeler yapmak durumundadırlar. Bu düzenlemelerden başlıcası ve ülkemizde en çok karşılaşılan ve aslında yanlış bir anlayış tarzı ile gerçekleştirilen memur atamalarıdır.

Kamu idaresine, dolayısıyla da belediye ve bağlı kuruluş idarelerine hakim olan zihniyet; "siyasi şahsiyetler kendi kadrosuyla gelir ve böylece daha iyi hizmet verir" şeklindeki yanlış zihniyettir. Çünkü; Devlet memurları göreve başlarken 657 sayılı Kanunun 6. maddesi uyarınca Devlete ve Devletin hukuk düzenine sadakat yemini ederler. Bu nedenle; teoride tüm memurların herkes kadar Devletini sevdiğini ve onun için çalıştığını kabul etmek gerekir.

657 sayılı Kanunun 36. maddesinde, sınıflar ve bu sınıflara hangi memurların dahil olacağı belirlenmiştir. Aynı zamanda, aynı madde ile memurların öğrenim durumlarına göre atanabilecekleri dereceler, diğer bir anlatımla memuriyete giriş derece ve kademeleri ile yükselebilecekleri derece ve kademeleri belirlenmiştir. Bunun yanında anılan maddede; memuriyete giriş derece ve kademeleri belirlenmiş olmasına rağmen, bu memurların atanabilecekleri kadroların; hangi dereceden ihdas edilmiş kadrolar olacağı konusunda bir hüküm mevcut değildir.

Uygulamadaki yaygın ifadesiyle ve herkes tarafından "memurlar derecelerinin üç üstü ve üç altı kadrolara rahatlıkla atanabilir" şeklinde algılanan ve uygulanan hususun her zaman ve her şartta geçerli ve doğru olmadığı bilinmelidir.

657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 76. maddesinin birinci fıkrasına göre; "Kurumlar, görev ve unvan eşitliği gözetmeden kazanılmış hak aylık dereceleriyle memurları bulundukları kadro derecelerine eşit veya 68 inci maddedeki esaslar çerçevesinde daha üst, kurum içinde aynı veya başka yerlerdeki diğer kadrolara naklen atayabilirler."

Genel olarak memurlar kazanılmış hak aylık dereceleriyle görev ve unvan eşitliği gözetmeksizin eşit kadro derecesine sahip kadrolara atanabilirler. Esas bu olmakla beraber; bu esasın üç istisnası mevcuttur. Bunlar memurların;

- 657 sayılı Kanunun 45. Maddesinin ikinci fıkrasına göre kazanılmış hak aylık derecelerinin üç derece üstündeki kadrolara atanmaları,

- 657 sayılı Kanunun 76. maddesinin ikinci fıkrasına göre kazanılmış hak aylık derecelerinin üç derece altındaki kadrolara atanmaları,

- 657 sayılı Kanunun 68/B maddesine göre 1-4 üncü dereceli kadrolara atanmaları,

Şeklinde sıralanabilir.

Burada üç ana başlıkta sıraladığımız hususları açıkladığımızda, bu konudaki yanlış anlaşılmaların ve uygulamaların önüne geçilmiş olacaktır.

657 sayılı Kanunun 45. Maddesine Göre Yapılan ve Kazanılmış Hak Aylık Derecelerinin Üç Derece Üstündeki Kadrolara Atanmaları

657 sayılı Kanunun 15.05.1975 gün ve 1897 sayılı Kanunun 1. maddesiyle değişik 45. maddesine göre; "Hiç bir memur sınıfının dışında ve sınıfının içindeki derecesinin altında bir derecenin görevinde çalıştırılamaz.

(Değişik: 12.2.1982-2595/2 md.) 5 inci ve daha aşağı derecelerdeki kadrolara, derece yükselmesi için gerekli nitelikleri haiz memur bulunmaması hallerinde, 36 ncı maddede belirtilen öğrenim durumları itibariyle tespit olunan yükselinebilecek dereceyi aşmamak ve karşılık gösterilecek kadro derecesi kazanılmış hak aylık derecelerinin üç üst derecesinden fazla olmamak kaydıyla, bu dereceler karşılık gösterilerek, kendi derecesi ile aynı sınıftan memur atanması mümkündür.

..............."

Maddenin 1. fıkrasında; hiçbir memurun sınıfının dışında ve sınıfının içindeki derecesinin altındaki derecenin görevinde çalıştırılamayacağı hüküm altına alınmıştır. Esas olan; memurların müktesep (kazanılmış hak) aylık derecelerine uygun ve eşit dereceli kadrolara atanmasıdır. Ancak, hiçbir memurun derecesinin altında bir derecenin görevinde çalıştırılamayacağı yönündeki ana kuralın istisnası niteliğinde olan bir hüküm aynı Kanunun (657 sayılı Kanun) 76. maddesinin 2. fıkrasında yer almıştır. Bu fıkraya göre; memurlar istekleri ile, kurumlarında kazanılmış hak aylık derecelerinin en çok üç derece altında aynı veya başka yerlerdeki kadrolara atanabilirler. Bu hususa aşağıda değinilecektir.

Burada üzerinde durulması gereken ve uygulamada tereddüt yaratan ve yanlış uygulanan husus, 45. maddenin 2. fıkrası ile getirilen hükümdür. Bu fıkrada 5 ve daha aşağı derecedeki kadrolara bazı şartların gerçekleşmesi halinde aşağı dereceden kazanılmış hak aylık derece ve kademesi ile memur atanması kabul edilmiştir.

Bu şartlar şunlardır :

a) 5 inci ve daha aşağı derecelerdeki kadrolara, derece yükselmesi için gerekli nitelikleri haiz memur bulunmamalıdır. Diğer bir ifade ile müktesep derecesi atama yapılacak kadronun derecesine eşit memur bulunmamalıdır.

b) 657 sayılı Kanunun 36. maddesinde belirtilen öğrenim durumları itibarıyla belirlenen yükselinebilecek derecenin aşılmaması gerekir.

c) Karşılık gösterilecek kadroların derecelerinin 5 inci ve daha aşağı derecedeki kadrolardan (5-15 dereceli kadrolar) olması gerekir.

d) Karşılık gösterilecek kadroların boş olması gerekir.

e) Karşılık gösterilecek kadro derecesinin, kazanılmış hak aylık derecesinin üç üst derecesinden fazla olmaması gerekir.

Yukarıda sayılan şartları taşımaları kaydıyla tüm memurlar öğrenim durumlarına bakılmaksızın müktesep derecelerinin üç üstündeki dereceli kadrolara atanabilirler.

657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 68/B maddesindeki hüküm kapsamında bulunanlar hariç diğer memurların; anılan Kanunun 45. maddesine göre yapılacak atamalarında, atama yapılacak kadronun derecesi en fazla 5 olabilecektir. 5 inci derecenin üstündeki (1, 2, 3 ve 4 üncü dereceli) kadroların, karşılık gösterilmesi suretiyle atama yapılması mümkün değildir. Öğrenim düzeyi lise düzeyinden daha düşük olan memurların (Ortaokul üstü 1 yıl mesleki veya teknik öğrenimi bitirenler ile ortaokul üstü 2 yıl mesleki veya teknik öğrenimi bitirenler hariç. Zira bu mezuniyete sahip olanların kazanılmış hak aylık dereceleri 657 sayılı Kanunun 36. maddesi hükmü uyarınca, 4. derecenin son kademesine kadar yükselebilmektedir.) 3 ve 4 üncü dereceli kadrolara atanmaları mümkün olmadığı gibi; lise mezunu memurların da 3 ve 4 üncü dereceli kadrolara ancak kazanılmış hak (müktesep) aylık derecelerinin 3 veya 4 üncü dereceye yükselmiş olması halinde atanmaları mümkündür.

657 sayılı Kanunun 76. Maddesinin İkinci Fıkrasına Göre Kazanılmış Hak Aylık Derecelerinin Üç Derece Altındaki Kadrolara Atanmaları

Memurların aynı kurum içerisinde görevlerinin ve yerlerinin değiştirilmesi genel hatlarıyla; 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 76. maddesinde düzenlenmiştir. Bu madde hükmüne göre; "Kurumlar, görev ve unvan eşitliği gözetmeden kazanılmış hak aylık dereceleriyle memurları bulundukları kadro derecelerine eşit veya 68 inci maddedeki esaslar çerçevesinde daha üst, kurum içinde ayrı veya başka yerlerdeki diğer kadrolara naklen atayabilirler.

Memurlar istekleri ile, kurumlarında kazanılmış hak derecelerinin en çok üç derece altında aynı veya başka yerlerdeki kadrolara atanabilirler. ..."

657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 76. maddesinin ikinci fıkrasında açıklandığı üzere memurlar; kendi istekleri ile, kurumlarında kazanılmış hak aylık derecelerinin en çok üç derece altında aynı veya başka yerlerdeki görevlere atanabilirler.

Memurların kazanılmış hak derecelerinin altında bir göreve atanabilmeleri için;

- Atanacak olan memurun bu atamayı istemesi şarttır. Bu istek, yazılı olarak belgelendirilmelidir.

- Bu şekilde yapılacak atamalarda, memurun atandığı kadronun derecesi, kazanılmış hak aylık derecesinin en çok üç derece altında olabilir.

Danıştay 5. Dairesinin 24.12.1979 tarih ve E.1976/5629, K.1979/5603 sayılı kararı ile de; memurların kazanılmış hak derecelerinden daha aşağı bir dereceye atanmalarının; ancak isteği bulunması ve aradaki farkın üç dereceden fazla olmaması hallerinde mümkün olacağına hükmedilmiştir.

657 sayılı Kanunun 68/B Maddesine Göre 1-4 üncü Dereceli Kadrolara Atanmaları

657 sayılı Kanunun derece yükselmesinin usul ve şartlarını düzenleyen 68. maddesinin B bendine göre; eğitim ve öğretim hizmetleri sınıfı hariç, sınıfların 1, 2, 3 ve 4 üncü derecelerindeki kadrolarına, derece yükselmesindeki süre kaydı aranmaksızın, atanmasındaki usule göre daha aşağıdaki derecelerden atama yapılabilir.

Ancak, bu şekilde bir atamanın yapılabilmesi için, diğer bir deyimle sınıfların 1, 2, 3 ve 4 üncü derecelerindeki kadrolarına, derece yükselmesindeki süre kaydı aranmaksızın;

a) 1 inci dereceli görevlerden ek göstergesi 5300 ve daha yukarı olanlar için en az 12 yıl,

b) 1 ve 2 nci derece görevlerden ek göstergesi 5300'den az olanlar için en az 10 yıl,()

c) 3 ve 4 üncü dereceli görevler için en az 8 yıl fiilen çalışmış olması gerekir.

Bu üç şartın yanında ataması yapılacak olan memurun, yüksek öğrenim mezunu olması şarttır.

Burada bilinmesi gereken önemli bir hususta şudur. Yukarıda aranan sürelerin hangi kurumlarda geçirilmiş olacağıdır. Bu husus, anılan 68. Maddede yer almaktadır. Madde hükmüne göre; fiilen çalışılan sürenin 217 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin () 2. maddesinde sayılan kurumlarda geçmiş olması şarttır. Bu kurumlar aynı zamanda 657 sayılı Kanunun 87. maddesinde sayılmıştır. Bunlar;

- 657 sayılı Kanuna tabi kurumlar,

- Sermayesinin tamamı Devlet tarafından verilmek suretiyle kurulan iktisadi kurumlar,

- Sermayesinin yarısından fazlası Devlete ait bankalar,

- Özel kanunlarla veya özel kanunların verdiği yetkiye dayanılarak kurulan banka ve kuruluşlar,

- Yukarıda yazılı idare, kuruluş ve bankalar tarafından sermayelerinin yarısından fazlasına katılmak suretiyle kurulan kuruluşlara, bunların aynı oranda katılmaları ile oluşan kurumlar,

olarak sıralanır.

Burada değinilmesi ve üzerinde durulması gereken bir husus; 657 sayılı Kanunun 68/B maddesinde belirlenen bu sürelerin 4 yıllık yüksek okul mezunları için geçerli olduğu hususudur. İki yıllık yüksek okul mezunları için bu hizmet sürelerine 2 yıl daha eklemek gerekmektedir. Daha alt düzeydeki öğrenim kurumlarından mezun olanlar hakkında bu madde hükmü uygulanamaz.

Burada öngörülen fiili çalışma sürelerinin, atanılacak görevle ilgili meslekte geçmiş olması şart olmadığı gibi, kural olarak bu sürenin yukarıda sayılan kurumlarda geçmiş olması da şart değildir. Yasama Organı Üyeliğinde, kanunlarla kurulan fonlarda, muvazzaf askerlikte ve okul devresi dahil yedek subaylıkta ve uluslararası kuruluşlarda geçen sürelerin tamamı ile yüksek öğrenim gördükten sonra özel kurumlarda veya serbest olarak çalıştıkları sürenin 6 yılı geçmemek üzere 3/4'ü yukarıdaki sürelerin hesabında dikkate alınır. Kanunda; yüksek öğrenim gördükten sonra özel kurumlarda veya serbest olarak çalışılan süreler için, mesleklere göre bir ayırım yapılmamıştır. Bu nedenle, buradaki bu düzenlemeyi, 657 sayılı Kanunun 36. maddesinde yapılan düzenlemelerle (mesleği ile ilgili çalışmış olmak) karıştırmamak gerekir. Kanaatimize göre; yüksekokul mezunu olan bir memurun yüksek öğrenim gördükten sonra özel kurumlarda veya serbest olarak çalıştığı sürelerin 6 yılı geçmemek üzere 3/4'ü derece ilerlemelerinde dikkate alınacaktır. Bunun için herhangi bir ön şart mevcut değildir.

Örnekler :

Örnek 1 : Lise mezunu olan ve askerlik hizmeti dahil 15 yıllık hizmeti bulunan bir memur hangi dereceli kadrolara atanabilir, hangi dereceli kadrolara atanamaz? (Varsayım: Bu memurun ...... Kanun ile verilen 1 dereceyi aldığı, bunun haricinde olumlu sicilden dolayı kademe ilerlemesi yapmadığı ve kademe ilerlemesi cezası almadığı varsayılmıştır.)

Çözüm 1 : Lise mezunu bir kişi memuriyete 13 üncü derecenin 3 üncü kademesinden başlayabilir. 15 yıllık hizmet sonucunda yükseldiği kazanılmış hak aylık derecesi her üç yıla bir derece hesabıyla 5 derece alacağı dikkate alınırsa 8 inci derecenin 3 üncü kademesine yükselmiş olur. Verilen 1 derece ile de kazanılmış hak aylık derecesi 7 nci derecenin 3 üncü kademesine yükselir.

Bu duruma göre anılan memur; ya kazanılmış hak aylık derecesine eşit dereceli (yani 7 nci dereceli) memuriyet kadrolarına; ya 6 veya 5 inci dereceli kadrolara, ya da kendi isteği veya muvafakati ile 8, 9 veya 10 uncu dereceli memuriyet kadrolarına atanabilir.

Burada; memurun kazanılmış hak aylık derecesi 7/3 olmasına rağmen, bu derecenin üç üst derecesi olan 4 üncü dereceli memuriyet kadrosuna atanması mümkün değildir. Çünkü; 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 45. Maddesindeki hükme göre; memurlar ancak 5 ve daha aşağı (5-15) dereceli memuriyet kadrolarına, kazanılmış hak aylık derecelerinin üç üst derecesinde olmak kaydıyla atanabilirler. Halbuki 4 üncü dereceli memuriyet kadrosu, anılan memurun kazanılmış hak aylık derecesinin üç üst derecesi olmasına rağmen, 45. Maddeye göre 5-15 inci dereceli kadrolar arasında yer almadığından atanması mümkün değildir.

Bu memurun 4 üncü veya 3 üncü dereceli bir kadroya atanabilmesi, ancak kazanılmış hak aylık derecesinin 4 üncü veya 3 üncü dereceye yükselmesi ile mümkün olabilecektir. Zira; 68/B maddesinde de belirtildiği üzere kazanılmış hak aylık derecesi daha düşük olmakla beraber yüksek okul mezunları belli hizmet süreleri sonunda atanabilmektedirler. Örneğimizdeki memurumuz ise lise mezunu olduğundan, anılan maddedeki bu haktan da yararlanamayacaktır.

Örnek 2 : 4 yıllık yüksek okul mezunu olan ve askerlik hizmeti dahil 10 yıllık hizmeti bulunan bir memur hangi dereceli kadrolara atanabilir, hangi dereceli kadrolara atanamaz? (Varsayım: Bu memurun ...... Kanun ile verilen 1 dereceyi aldığı, bunun haricinde olumlu sicilden dolayı kademe ilerlemesi yapmadığı ve kademe ilerlemesi cezası almadığı varsayılmıştır.)

Çözüm 2 : 4 yıllık yüksek okul mezunu bir kimse memuriyete 9 uncu derecenin 1 inci kademesinden (kazanılmış hak aylık derecesi olarak) başlar. Her üç yıl bir derece hesabına göre, çalıştığı süreye göre 3 derece ve bir kademe kıdemli durumda olan bu memurun .. kanun ile aldığı bir dereceyi de dikkate aldığımızda 4 derece ve 1 kademe almış olması gerekir. Bu da 6 ncı derecenin 2 nci kademesine yükselebilir.

Bu memur; kazanılmış hak aylık derecesine eşit 6 ncı dereceli kadrolar ile 45. Maddenin ikinci fıkrasına göre 5 inci dereceli kadrolara atanabilir.

Yine bu memur; 76. maddenin ikinci fıkrasına göre, kazanılmış hak aylık derecesinin üç alt derecesi olan 7, 6 veya 9 uncu dereceli kadrolara kendi isteği veya muvafakatı ile atanabilir.

Ayrıca bu memur; 68/B maddesi hükmüne göre 3 veya 4 üncü dereceli memuriyet kadroları ile, ek göstergesi 5300 ün altında olan 1 ve 2 nci dereceli memuriyet kadrolarına atanabilir.

 


(a) ve (b) de 1. ve 2. dereceler için belirlenen 2400 ek gösterge rakamı, 01.01.1991'de 2900, 1992'de 3400, 1993'de 3900, 1994'de 4500, 1995'de 5300 olarak belirlenmiştir.

Devlet Personel Başkanlığı'nın kurulmasına ilişkindir.


Yorumlar